Merosni rasmiylashtirish: qanday hujjatlar kerak va qadamlar

Manba: Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism), 1116–1118, 1135, 1145–1148, 1150-moddalar
Kuchga kirish: Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism): 01.03.1997
E'lon qilingan: 2026-yil 7-noyabr · Tekshirilgan: 2026-yil 7-noyabr

Qisqasi. Meros qoldiruvchi vafot etgan kuni meros "ochiladi". Merosni rasmiylashtirish uchun merosxo'r meros ochilgan joydagi notariusga murojaat qiladi va merosga bo'lgan huquq to'g'risidagi guvohnomani oladi. Guvohnoma odatda meros ochilganidan olti oy o'tgach beriladi, ba'zi hollarda tezroq.

Asosiy tushunchalar

• Meros ochilishi. Meros fuqaro vafot etganda yoki sud uni vafot etgan deb e'lon qilganda ochiladi. Meros ochilgan vaqt vafot etgan kun hisoblanadi. Sud vafot etgan deb e'lon qilgan bo'lsa, odatda sud qarori kuchga kirgan kun (1116-modda).
• Meros ochilgan joy. Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashagan joyi. U noma'lum bo'lsa, ko'chmas mulk turgan joy (1117-modda).
• Merosxo'r. Meros ochilgan paytda tirik bo'lgan fuqarolar, shuningdek meros qoldiruvchi tirikligida homila bo'lib, keyin tirik tug'ilgan bolalar (1118-modda).
• Birinchi navbat. Qonun bo'yicha birinchi navbatda bolalar (farzandlikka olinganlar ham), er (xotin) va ota-ona teng ulushlarda meros oladi (1135-modda).
• Huquq qachondan. Merosxo'r merosga huquqni meros ochilgan vaqtdan oladi, agar keyin voz kechmasa, vorislik huquqidan mahrum etilmasa yoki vasiyat haqiqiy emas deb topilmasa (1145-modda). Merosni alohida "qabul qilish" shart emas, guvohnoma huquqni rasmiylashtiradi.

Qadamlar

1. Notariusni toping. Vafot etganning oxirgi doimiy yashash joyidagi notarius idorasiga murojaat qilinadi (1117, 1146-moddalar).
2. Hujjatlarni yig'ing (ro'yxat quyida).
3. Ariza bering. Merosxo'r iltimos qilsa, notarius guvohnoma berishi shart (1146-modda, birinchi qism).
4. Muddatni kuting. Guvohnoma meros ochilgan kundan olti oy o'tgach beriladi (1146-modda, ikkinchi qism). Notariusda boshqa merosxo'rlar yo'qligi haqida ma'lumot bo'lsa, oldinroq berilishi mumkin (uchinchi qism).
5. Mulkni ro'yxatdan o'tkazing. Ko'chmas mulk bo'yicha notarial guvohnoma mulk huquqini davlat ro'yxatidan o'tkazish uchun asos bo'ladi. Ro'yxatdan o'tkazish hujjatlar kelib tushgan kundan 10 kun ichida amalga oshiriladi (OʻRQ-803, 35 va 43-moddalar).

Qanday hujjatlar kerak

Ro'yxat Adliya vazirligining rasmiy huquqiy maslahat portalidan olingan. Aniq ro'yxatni notarius vaziyatingizga qarab belgilaydi.

1. Vafot etganlik to'g'risidagi guvohnoma yoki reyestrdan ko'chirma. Notarius ma'lumotni elektron arxivdan ham tekshiradi.
2. Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyini tasdiqlovchi hujjat.
3. Mol-mulk meros qoldiruvchiga tegishli bo'lganini tasdiqlovchi hujjat.
4. Merosxo'rlarning tug'ilganlik va nikoh guvohnomalari yoki reyestrdan ko'chirmalar. Familiya o'zgargan bo'lsa, qarindoshlikni tasdiqlovchi sud qarori.
5. Merosxo'rlardan biri vafot etgan bo'lsa, uning vafot guvohnomasi.
6. Meros qoldiruvchining tug'ilganlik va nikoh (yoki ajralish) guvohnomalari.
7. Merosxo'r shaxsan kela olmasa, ishonchnoma.
8. Merosdan voz kechilsa, notarial tasdiqlangan ariza.
9. Qaramog'ida bo'lganini da'vo qilayotgan shaxs uchun qaramoqlikni tasdiqlovchi sud qarori.
10. Mehnatga layoqatsiz qaramoqdagilar uchun pasport, tug'ilganlik va pensiya guvohnomasi.
11. Notarius so'ragan boshqa hujjatlar.

Davlat boji

Guvohnoma uchun davlat boji bazaviy hisoblash miqdoridan (BHM) hisoblanadi. BHM soliq, boj va jarimalar hisoblanadigan asosiy birlik, 2026-yil 1-sentabrdan 440 000 so'm. Ko'chmas mulk yoki avtomobil uchun har bir obyektga BHMning 50 foizi (220 000 so'm), boshqa mol-mulk uchun 30 foizi (132 000 so'm). Imtiyozlar va batafsil: Meros guvohnomasi uchun davlat boji qancha.

Ko'p so'raladigan savollar

Guvohnoma olish uchun muddat bormi?

Yo'q. Oliy sud Plenumi tushuntirishicha, guvohnoma olish merosxo'rning majburiyati emas, huquqi, shuning uchun murojaat qilish muddati belgilanmagan (5-son qaror, 18-band). Boshqa muddatlar: Meros bilan bog'liq muddatlar.

Vasiyatnoma bo'lsa, tartib boshqacha bo'ladimi?

Guvohnoma vasiyatnoma bo'yicha ham, qonun bo'yicha ham notarius orqali, xuddi shu tartibda beriladi (1146-modda).

Merosxo'rlar kelisha olmasa nima bo'ladi?

Meros merosxo'rlarning kelishuvi bilan taqsimlanadi. Kelishuv bo'lmasa, nizo sudda hal qilinadi (1150-modda).

Merosdan voz kechsam bo'ladimi?

Ha, notariusga ariza berib. Lekin voz kechishni keyin qaytarib olib bo'lmaydi. Batafsil: Merosdan voz kechish: qanday va nimalarni bilish kerak.

Manba

• Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism): 1116, 1117, 1118, 1135, 1145, 1146, 1147, 1148, 1150-moddalar
• Oliy sud Plenumining 20.07.2011 yildagi 5-son qarori (so'nggi tahriri 16.12.2024), 18–19-bandlar
• "Ko'chmas mulkka bo'lgan huquqlarni davlat ro'yxatidan o'tkazish to'g'risida"gi Qonun (OʻRQ-803), 35 va 43-moddalar
• "Davlat boji to'g'risida"gi Qonun (OʻRQ-600, 06.01.2020), 11, 20-moddalar, ilovaning 4-bandi
• Hujjatlar ro'yxati: Adliya vazirligi huquqiy maslahat portali

---

Ushbu material umumiy ma'lumot uchun, yuridik maslahat emas. Aniq vaziyatingiz uchun notarius yoki malakali yuristga murojaat qiling. Qonun o'zgarishi mumkin, tekshirilgan sana: 2026-yil 7-noyabr.